مدیریت زمان

 درک ما از زمان، آهنگ شتاب زندگی و پیشرفت ما را تعیین می‎کند. استفاده‎ی بهتر از زمان، در گروی آن است که نگاهی نو به این سرمایه‎ی با ارزش داشته باشیم. اگر می‎خواهیم شتاب و پیشرفت بیش‎تری داشته باشیم، باید برداشت و درک خود را از زمان تغییر دهیم. آیا تا به حال به این موضوع فکر کرده‎اید که اگر روزی نیم ساعت بیش‎تر درس بخوانید، در عرض یک ماه 15 ساعت بیش‎تر کار کرده‎اید. یعنی با جمع همین نیم‎ساعت‎های روزانه که شاید اصلاً هم به حساب نیایند، در عرض یک ماه می‎توانید یک کتاب بیش‎تر، بخوانید. فراموش نکنید امروزه موفقیت و پیشرفت با لحظه‎ها هم‎آغوشند.

حالا ببینید زندگی و درس خواندن شما چه شتابی دارد؟ زمان برای شما چه ارزشی دارد؟

شاید تا به امروز به آن اهمیت زیادی نداده‎اید و برنامه‎ریزی در مورد آن برایتان چندان مهم نبوده است ولی شتاب زندگی تحصیلی در سال آخر و نزدیک کنکور متفاوت از دیگر سال‎های دبیرستان است. اگر می‎خواهید در رقابت نفس‎گیر سال آخر جا نمانید، باید اهمیت این شتاب را دریابید. آن را لمس کنید و برای زمان خود اهمیت و ارزش بیشتری قایل شوید. باید نگاهی نو به زمان داشته باشید.

چگونه از وقت خود استفاده می‎کنیم؟

اگر به شیوه‎ی کار دانش‎آموزان و داوطلبانی که از کمبود وقت شکایت دارند دقت کنیم، متوجه‎ی نکته‎ی جالبی می‎شویم؛ بیش‎تر ما آدم‎ها به جای «کمبود وقت» دچار «اتلاف وقت» هستیم. به نمونه‎هایی از این فرصت‎سوزی‎ها توجه کنید:

1ـ مطالعه‎ی سطحی: تاکنون چند بار برای شما اتفاق افتاده که پس از حل تست یا امتحان متوجه شده‎اید که درس مربوطه را آن‎طور که باید، عمیق نخوانده‎اید و به مطالعه‎ی مجدد آن نیاز دارید؟ آیا می‎دانید برای یادگرفتن هر موضوع کتاب درسی اگر بخواهید فقط دوبار آن را بخوانید، عملاً یک سطر را به دو سطر، یک کتاب را به دو کتاب و 30 تا 31 کتاب درسی را به دو برابر آن افزایش داده‎اید؟

2ـ استفاه نکردن از کلاس: اکثر دانش‎آموزان دو سوم از شبانه‎روز را بیدارند و نزدیک به نیمی از این ساعات را در کلاس درس می‎گذرانند. آیا شما در کلاس درس تمام مطالب را یاد می‎گیرید؟ یا به دلیل نداشتن تمرکز و ندانستن فنون استفاده از کلاس مجبور می‎شوید درس ارائه شده در کلاس را در منزل یاد بگیرید؟

3ـ وسواس و کمال‎گرایی: بدترین نوع هدر دادن وقت آن است که اصرار داشته باشید کارهایی را که نیازی به انجام آن نیست، به بهترین نحو ممکن انجام دهید و آن‎قدر غرق در جزییات یک موضوع شوید که به کارهای اصلی دیگر نرسید. وسواس شما ناشی از ترس و نگرانی است.

4ـ طول دادن کارها: آیا برای صرف ناهار یا شام به‎جای نیم‎ساعت، تا یک ساعت وقت می‎گذارید؟ آیا به‎جای کپی گرفتن از جزوه‎ها آن‎ها را دست‎نویس می‎کنید؟ با وقت خود مثل پولتان رفتار کنید. همان‎طور که میل دارید با صرف کم‎ترین پول، بهترین و بیش‎ترین چیزها را به‎دست آورید، سعی کنید زمان لازم برای انجام کارها را کاهش دهید تا هزینه‎ها زمانی کم‎تری پرداخت کنید. سریع تصمیم بگیرید و جمع و جور کار کنید این تکنیک یک هنر است که مدیریت‎تان را نشان می‎دهد، به شما اعتماد به نفس و انرژی فوق‎العاده‎ای می‎دهد و پیشرفت‎تان را سرعت می‎بخشد.

5ـ نیمه‎تمام گذاشتن کارها: تاکنون چند بار پیش آمده که درسی را به دلایلی از جمله؛ صرف غذا یا انجام یک تکلیف به ظاهر مهم‎تر ناتمام گذاشته و به سراغ کار دیگری رفته‎اید؟ حتماً متوجه شده‎اید که وقتی می‎خواهید درس ناتمام قبلی را دنبال کنید، نیاز به تمرکز مجدد دارید وقفه انداختن حین مطالعه‎ی یک درس و جمع‎بندی نکردن آن، نوعی اتلاف وقت است. پس کارهای خود را براساس مهلت و ضرب‎الاجل‎هایی که برای آن‎ها تعیین کرده‎اید، انجام دهید و تا تمام نشدن آن‎ها دست از کار نکشید.

6ـ تلویزیون، تلفن و کامپیوتر: استفاده‎ی بی‎حساب و کتاب از این وسایل نوعی اعتیاد ایجاد می‎کند. در ایام امتحانات و کنکور، SMS بازی، استفاده از کامپیوتر و تلویزیون را کنترل کنید.

نیم‎نگاه: آخرین تحقیقات روان‎شناسان دانشگاه هاروارد نشان می‎دهد که: دختران هنگام امتحان توسط رابطه‎های تلفنی و کلامی با دوستان و اطرافیان خود با استرس مقابله می‎کنند در حالی که پسران در این مواقع رابطه‎های خود را قطع می‎کنند. آن‎ها در تنهایی بیش‎تر تمرکز می‎کنند.

کنترل تماس‎های تلفنی خیلی دشوار نیست. اولاً: تلفن همراه خود را خاموش کنید و آن را در کنار کتاب‎تان قرار ندهید. ثانیاً: می‎توانید برای تماس‎های افراد محدودیت در نظر بگیرید. مثلاً از دوستان خود بخواهید که در ساعات استراحت یا بعد از پایان درس خواندن شما یعنی آخر شب تماس بگیرند. اگر این کار برایتان سخت است از یکی از اعضای خانواده بخواهید که به تلفن‎ها پاسخ دهد و بگوید در حاضر نمی توانید به تماس ها پاسخ دهید و تنها می‎توانید شب‎ها صحبت کنید. بدین ترتیب به تماس‎های خود نظم داده‎اید بدون اینکه آن‎ها را حذف کرده باشید.

7ـ فکر و خیال: غرق شدن در فکر و خیال تمرکزتان را مختل و وقت‎تان را تلف می‎کند. کنترل فکر و خیال به‎خصوص برای کنکوری‎ها خیلی دشوار ولی بسیار ضروری است.

8ـ بیماری: کم‎توجهی به سلامت جسمی و روحی سیستم بدنی شما را آسیب‎پذیر کرده و باعث بیماری می‎شود. در ماه‎های نزدیک به کنکور، بیش‎تر در معرض بیماری‎های جسمی و روحی قرار می‎گیرید. مراقب سلامت جسمی و روحی خود باشید، چون شما به تک تک ساعات شبانه‎روز نیاز دارید.

9ـ خستگی و فرسودگی: خستگی باعث کُند شدن انجام کارها و در نهایت موجب فرسودگی می‎شود. وقتی مغزتان کشش ندارد، حتی اگر دوست داشته باشید که درس بخوانید، چیزی یاد نمی‎گیرید و به سادگی وقت را از دست می‎دهید. برای جلوگیری از خستگی، استراحت را جزء برنامه‎ریزی خود قرار دهید.

10ـ در نظر گرفتن اولویت‎های کاری: پرداختن به کارهای جانبی یکی دیگر از دلایل اتلاف وقت است. اگر می‎خواهید پیشرفت‎تان جدی باشد، برای کارهای خود اولویت، ممنوعیت و مهلت تعیین کنید. اگر کارهای مهم‎تر را انجام دهید و کارهای کم‎اهمیت‎تر را قاطعانه حذف کنید، وقت خود را افزایش داده‎اید.

12ـ افراط در استفاده از کلاس و دبیر: رفتن به کلاس‎های متعدد و یا استفاده‎ی افراطی از معلم مثل این است که شما یک مدرسه‎ی جانبی در کنار مدرسه‎ی اصلی خود راه انداخته‎اید. در این حالت، برای انجام کارهای اصلی دچار کمبود وقت می‎شوید.

13ـ بی‎انضباطی : تاکنون چند بار پیش آمده که لابه‎لای کتاب‎ها برای پیدا کردن یک نکته، وقت زیادی صرف کرده و یا دچار آشفتگی فکری شده باشید؟ در حالی که اگر امور را منظم و مرتب انجام دهید و برای برنامه‎هایتان جدول زمان‎بندی داشته باشید، افکار و کارهایتان مرتب و منظم می‎شود و با این معضل روبه‎رو نخواهید شد.

14ـ مهمان‎های ناخوانده و آمد و شُدهای بیش از حد: مهمان ناخوانده رشته‎ی افکارتان را پاره می‎کند، ساعت‎ها حرف می‎زند و مزاحم کارتان می‎شود. شما نمی‎توانید اعمال و رفتار همه‎ی اطرافیان را کنترل کنید؛ اما می‎توانید خودتان را کنترل کنید. اگر دوستان یا فامیل بدون برنامه‎ی قبلی به منزل شما آمدند، می‎توانید پس از یک سلام و احوالپرسی ساده به آن‎ها بگویید: «ببخشید! از دیدنتان خوشحال شدم. اگر اجازه بدهید من باید بروم به سراغ درسم؛ ...»

15ـ به تأخیر انداختن کارها: معمولاً انسان کارهای ساده یا مورد علاقه را خوب و سریع انجام می‎دهد اما کارهای سخت را به تعویق می‎اندازد. در یک برنامه‎ریزی صحیح، همه‎ی فعالیت‎ها به یکدیگر پیوسته هستند و به تأخیر انداختن برخی از کارها مثل حذف یکی از حلقه‎های زنجیر است که اتصال حلقه‎های دیگر (یعنی تداوم کارها) را از بین می‎برد و باعث تداخل برنامه‎ها و در نهایت نرسیدن به اهداف می‎شود.

16ـ پیچیده کردن کارها: تا به حال پیش آمده که کارهای ساده را پیچیده کنید؟ مثلاً اگر با خواندن یک مطلب در کتاب درسی آن را می‎فهمید، چرا با خواندن چند کتاب یا رفتن به کلاس‎های غیرضروری کار را سخت‎تر می‎کنید؟ برای موفقیت در کارها، آن‎ها را ساده و کوچک کنید.

17ـ گِرد کردن وقت مطالعه: بسیاری از افراد میل دارند اعداد را گِرد کنند. فرض کنید، می‎خواهید ساعت چهار و نیم درس بخوانید تلفن زنگ می‎زند و 10 دقیقه مشغول آن می‎شوید، بعد به خودتان می‎گویید: «خب نشد، ساعت 5:00 کارم را شروع می‎کنم.» به این ترتیب 20 دقیقه را از دست داده‎اید. این رفتار برای دانش‎آموزی که می‎خواهد برتر باشد زیان‎آور است.

21ـ اضطراب: اضطراب، تمرکز حواس را مختل و سرعت مطالعه را کم می‎کند، حافظه را از کار می‎اندازد، یادآوری مطالب را مشکل می‎کند و ده‎ها دردسر دیگر ایجاد می‎کند. با آرامش درس بخوانید و به موفقیت خود ایمان داشته باشید!

چگونه برنامه ریزی خود را شروع کنیم؟

اگر می‎خواهید از وقت خود بهتر استفاده کنید، ابتدا باید بدانید که در حال حاضر چگونه وقت خود را می‎گذرانید. یک قلم و کاغذ بردارید و فعالیت‎های روزانه‎ی خود را در دفترچه‎ی یادداشت بنویسید. آن‎ها را از لحاظ بهره‎وری زمان بررسی کنید و برای موارد نامطلوب تصمیم‎گیری نمایید. اگر به این کار ادامه دهید، موفق خواهید شد عادت‎های نامناسب، الگوهای تکراری، موانع ذهنی و اتلاف وقت‎ها را پیدا کنید و برای آن‎ها راه حلی اساسی بیابید.

اهمیت برنامه‎ریزی

درس خواندن در سال آخر دبیرستان به دلیل اینکه هم‎زمان به منظور آمادگی برای کنکور نیز هست، با درس خواندن در سال‎های قبل متفاوت است. این تفاوت‎ها به قدری مهم هستند که ما را وادار می‎کنند به گونه‎ای دیگر فکر و برنامه‎ریزی کنیم. اگر به این تفاوت‎ها توجه نکنیم، مشکلات زیادی ایجاد می‎شود.

ü در سال‎های قبل، در یک سال تحصیلی، 7 تا 8 کتاب درسی را می‎خواندیم. ولی برای کنکور در همین یک سال، باید حدود 21 تا 32 کتاب را بخوانیم و تکالیفی چند برابر تکالیف مدرسه را انجام دهیم.

ü برای امتحانات مدرسه، نیاز به آمادگی از مدت‎ها قبل نداشتیم. یک یا دو روز کافی بود. اما چگونه می‎توانیم 21 تا 32 کتاب را با شیوه‎ی «شب امتحانی»، قبل از کنکور بخوانیم و نتیجه‎ی خوب هم بگیریم؟ این کار شدنی نیست. برای کنکور باید از مدت‎ها قبل خود را آماده کنیم.

ü برای کنکور لازم است مطالب را از مدت‎ها قبل بخوانیم و تا هنگام جلسه‎ی آزمون آن‎ها را در حافظه‎ی خود نگاه داریم. پس رعایت فنون مرور در کنار مطالعه‎ی دروس جدید، اهمیت بیش‎تری پیدا می‎کند.

ü در مدرسه امتحانات هر درس جدا از هم و طی 1 تا 2 ساعت برگزار می‎شود ولی در کنکور باید سؤال‎های همه‎ی دروس را یک جا و در یک زمان محدود، طی 4 ساعت طاقت‎فرسا پاسخ دهیم. در این حالت تمرکز، تسلط و سرعت عمل، اهمیت بیش‎تری پیدا می‎کند.

ü سؤالات امتحانات مدرسه تشریحی و سؤالات کنکور چندگزینه‎ای است. نحوه‎ی پاسخگویی به این دو گونه سؤال فرق دارد و به مهارت‎های متفاوتی هم نیاز دارد.

ü برخلاف امتحانات مدرسه، کنکور، امتحانی به شدت رقابتی است که همین ویژگی پیامدهایی چون اضطراب و... را به دنبال دارد. همان‎طور که می دانید، افزایش رتبه و اعمال نقش رقابتی دروس در برنامه‎ی درسی نیاز به اطلاعات و برنامه‎ریزی خاص دارد.

 üبرای قبول شدن در مدرسه کافی بود حد نصاب (نمره‎ی 10) هر درس را به دست آوریم. نمرات بالاتر از 10 تفاوتی نداشتند. ولی برای قبولی در کنکور حد نصابی مثل دبیرستان وجود ندارد. باید نمره‎ی بالاتر بگیریم تا در میان قبولی‎ها برای خود جایی داشته باشیم.

ü در سال‎های قبل، برنامه‎ی مطالعاتی ما شامل یک برنامه و آن هم برنامه‎ی درسی مدرسه بود. اما برای کنکور اغلب لازم است چندین برنامه‎ی مطالعاتی مانند کنکور آزمایشی، کلاس کنکور و مدرسه را در کنار هم داشته باشیم و آن‎ها را هماهنگ سازیم.

ü برای کنکور، اولویت و زمان‎بندی درس‎ها اهمیت زیادی دارد. باید مشخص کنیم که می‎خواهیم از دروس پایه شروع کنیم یا پیش‎دانشگاهی (سال چهارم)؟ از عمومی یا اختصاصی؟ مطالعه‎ی آن‎ها را چگونه هماهنگ کنیم و برای هر کدام چه میزان وقت در نظر بگیریم؟

وقتی قرار است در زمانی کوتاه، کارهای زیادی انجام دهیم و کارها هم تنوع زیادی دارند، هماهنگی، ترتیب و زمان‎بندی آن‎ها اهمیت بیش‎تری پیدا می‎کند. بدون برنامه‎ریزی و مدیریت زمان، کارایی چندانی نخواهیم داشت.

ü برنامه‎ریزی درس خواندن را آسان‎تر و روان‎تر می‎کند. ما را در درس خواندن حریص‎تر می‎کند و علاقه و انگیزه‎ی بیش‎تری ایجاد می‎کند.

به زودی متوجه خواهید شد که برنامه‎ریزی، نقشی فراتر از هر کلاس و دبیری دارد و به فعالیت‎های شما جان می‎بخشد.

موانع برنامه‎ریزی

بسیاری از دانش‎آموزان و دانشجویان برنامه‎های خود را به صورت‎های گوناگون (ماهانه، هفتگی یا روزانه) تنظیم می‎کنند ولی در عمل اکثر آن‎ها موفق به اجرای منظم یا کامل آن نمی‎شوند و پس از مدتی از ادامه‎ی برنامه باز می‎مانند یا از آن صرف‎نظر می‎کنند. عوامل زیادی ممکن است اجرای یک برنامه را متوقف سازد و آن را با مشکلاتی مواجه کند. اما در مجموع می‎توان گفت به سه علت برنامه ریزی های دانش آموزان با شکست مواجه می شود:

واقع‎بینانه نبودن برنامه ریزی؛ یعنی براساس توانایی‎های افراد و به صورت واقع‎بینانه تنظیم نمی‎شوند.

 2- یکی دیگر از علت‎های ناکامی این برنامه‎ها آن است که موقع تدوین برنامه، اصول فنی برنامه‎ریزی رعایت نمی‎شود

و بالاخره علت سوم را باید در ضعف اجرا، بی‎ارادگی، عدم سماجت و پی‎گیری افراد جست‎وجو کرد.

قبل از هر نوع برنامه‎ریزی، خود را بشناسید

همان‎طور که گفته شد، برنامه‎ای که منطبق بر توانایی‎های ذاتی شما نباشد، دیر یا زود شکست می‎خورد. به همین جهت لازم است قبل از نوشتن یا اجرای هر برنامه‎ای، طی یک هفته به صورت آزمایشی، توانایی‎ها، عادت‎ها و محدودیت‎های خود را بشناسید و آن‎ها را ارزیابی کنید. اول باید بدانید که چگونه وقت خود را می‎گذرانید تا بتوانید اولین گام برای نوشتن برنامه را برداشته باشید.

به صورت آزمایشی براساس برنامه‎ی مدرسه یا کلاس کنکور یا برنامه‎ی مطالعاتی کنکور آزمایشی که در آن شرکت می‎کنید، تکالیفی برای خود در نظر بگیرید و آن‎ها را میان روزهای هفته تقسیم کنید. در این دوره اصلاً مهم نیست که این تقسیم‎بندی شما فنی و دقیق باشد. در پایان روز عملکرد خود را در یک دفترچه بنویسید و موارد زیر را مشخص کنید:

1ـ چه ساعاتی از طول شبانه روز، بهترین ساعات و کدام اوقات نامناسب هستند. اوقات خوب، زمانی است که شما حداکثر تمرکز، نشاط و انرژی را دارید و اوقات نامناسب، زمانی است که کارایی و نشاط کم‎تری دارید. این‎ها را معلوم کنید تا بفهمید بعداً چگونه باید از آن‎ها استفاده کنید.

2ـ سرعت مطالعه خود را در هر درس تعیین کنید. شما بعضی از دروس را کُند و برخی دیگر را سریع‎تر می‎خوانید. تشخیص سرعت مطالعه به شما کمک می‎کند برای مطالعه و انجام تکالیف هر درس، مهلت واقع‎بینانه‎ای در نظر بگیرید.

3ـ مجموع ساعات مطالعه‎ی خود را در هر روز و در انتهای هفته ثبت و محاسبه کنید تا دریابید روزانه به‎طور میانگین چند ساعت مطالعه می‎کنید تا بر مبنای آن بتوانید حجم کار روزانه را تنظیم کنید.

4ـ به همه‎ی تکالیف و تمرین‎های تشریحی و تستی که در منزل حل می‎کنید نمره دهید یا درصدگیری کنید تا براساس آن بتوانید نقاط ضعف خود را بشناسید و براساس آن تشخیص دهید که برای هر درس یا کاری چه میزان زمان در نظر بگیرید.

5ـ عادت‎های شخصی خود را بشناسید. این مهم است که بدانید عادات خواب و خوراک شما چگونه است. بعداً همین‎ها را مبنای برنامه‎ریزی خود قرار دهید. اگر شما در شبانه‎روز 10 ساعت می‎خوابید، نباید برنامه‎ای تنظیم کنید که در آن 6 ساعت خواب تنظیم شده باشد. برنامه‎هایی که نزدیک به روحیات و خلق خوی شما نباشند، اجرا شدنی نیستند.

تنظیم برنامه‎ی فصلی

برنامه‎ی درسی هر فصل را براساس استراتژی درسی خود تنظیم کنیم. هر سال چهار فصل دارد. اگر برای کنکور از تابستان شروع کنیم، حدود چهار فصل فرصت آماده‎سازی برای کنکور داریم و اگر از مهرماه شروع کنیم سه فصل فرصت خواهیم داشت. براساس استراتژی درسی که برای خود در نظر گرفته‎ایم، می‎توانیم معلوم کنیم که در هر فصل چه برنامه‎ای را اجرا کنیم. اگر قرار است در تابستان دروس پایه را بخوانیم، برنامه و تکالیف ما در فصل تابستان مشخص می‎شود و اگر قرار است از مهرماه بر دروس سال چهارم تأکید کنیم، برنامه و تکالیف ما در فصل پاییز تا شروع امتحانات نیم سال اول مشخص می‎شود. یعنی ما تا دی‎ماه فرصت داریم که دروس نیم سال اول سال چهارم را بخوانیم و در نیم سال دوم یعنی فصل زمستان تا عید باید دروس نیم سال دوم سال چهارم را بخوانیم و در فصل بهار، برنامه‎ی ما از سه قسمت تشکیل خواهد شد:

الف) در تعطیلات عید، دروس پایه و ترم اول سال چهارم را دوره می‎کنیم.

ب) از نیمه فروردین تا نیمه اردیبهشت (آغاز امتحانات نیم سال دوم سال چهارم) دروس ترم دوم سال چهارم را جمع و جور می‎کنیم.

ج) نیمه اردیبهشت تا پای کنکور را برای جمع‎بندی، رفع اشکال و تسلط بر دروس در نظر می‎گیریم.

برنامه‎ی کنکورهای آزمایشی چه تاثیری بروی برنامه ریزی دانش آموزان دارد؟

مواد آزمون‎های کنکور آزمایشی هر فصل را در اهداف و برنامه‎ی سه ماهه‎ی خود می‎گنجانیم و با برنامه‎ی مدرسه تلفیق می‎کنیم.

تنظیم برنامه‎ی ماهانه

اگر دروسی را که باید برای هر فصل بخوانیم، سه قسمت کنیم، مشخص می‎شود که هر ماه چه میزان از دروس را باید مطالعه کنیم با این کار به طور تقریبی برنامه و اهداف کلی هر ماه مشخص می‎شود. در پایان هر ماه، پیشرفت کار را بررسی کنیم. در صورت عقب‎ماندگی، برنامه‎ای برای جبران آن در اولین فرصت تنظیم کنیم.

برای تنظیم برنامه‎ریزی هر ماه روش دیگری هم وجود دارد: می‎توانیم براساس استراتژی درسی که برای خود در نظر گرفته‎ایم، برنامه‎های هر ماه را مشخص کنیم. اگر از تابستان شروع می‎کنیم، حساب کنیم تا عید یعنی در حدود 9 ماه چه دروسی را باید بخوانیم. سپس خواندن این دروس را میان ماه‎هایی که پیش‎رو داریم، تقسیم کنیم. آنگاه مشخص می‎شود برای هر ماه چه میزان از دروس را باید بخوانیم.

تنظیم برنامه‎ی هفتگی

برنامه‎ریزی به صورت هفتگی نسبت به سایر برنامه‎ها (فصلی یا ماهانه) باثبات‎تر و ملموس‎تر است. شما می‎توانید با آموختن دو تکنیک از برنامه‎ریزی هفتگی ـ که آن‎ها ارائه می‎کنیم ـ تا حد زیادی برنامه‎ی خود را واقع‎بینانه و باثبات تنظیم کنید.

در تکنیک اول، شما بر مبنای زمان، برنامه‎ی مطالعاتی خود را تنظیم می‎کنید. در این روش انجام تکالیف تابع زمان است و در تکنیک دوم زمان را براساس تکالیف درسی، مدرسه، آموزشگاه یا کنکور آزمایشی خود تقسیم خواهید کرد. در این روش مبنای برنامه‎ریزی تکالیفی است که کلاس، مدرسه و... برای شما تعیین می‎کند. در این شیوه زمان تابع تکالیف شما است.

تکنیک اول تنظیم برنامه‎ی هفتگی

استفاده از این تکنیک را فقط به فارغ‎التحصیلانی که در کلاس درس شرکت نمی‎کنند و عادت به مطالعه طولانی روزانه دارند، توصیه می‎کنیم. برای این نوع برنامه‎ریزی، مراحل زیر را گام به گام دنبال کنید.

گام اول: ساعات مطالعه‎ی هفتگی خود را پیش‎بینی کنید. این ساعات را به نسبت 70 به 30 بین دروس اختصاصی و عمومی تقسیم کنید. این نسبت را می‎توانید به میزان 10 درصد بالا و پایین کنید. در این تقسیم‎بندی به ضعف‎ها و توانایی‎های خود در درس‎ها توجه کنید.

گام دوم: براساس اهمیت دروس در کنکور، ضرایب آن‎ها، نقاط قوت و ضعف خود و هم‎چنین نتایج کارنامه‎های کنکورهای آزمایشی، زمان را بین آن‎ها تقسیم کنید.

گام سوم: ساعات اختصاص یافته به هر درس را بین پنج نوع فعالیت تقسیم کنید:

فعالیت اول: خواندن کتاب درسی، جزوه و در صورت لزوم کتاب کمک آموزشی و یادگیری دروس و خلاصه‎برداری از آن‎ها (40 درصد)

فعالیت دوم: حل مسائل تشریحی کتاب درسی (20 درصد)

فعالیت سوم: حل تست‎های کنکور سراسری و دانشگاه آزاد (30 درصد)

فعالیت چهارم: حل تست‎های تألیفی (5 درصد). انجام این فعالیت در شروع کار چندان ضروری نیست.

فعالیت پنجم: مرور دروس خوانده شده (5 درصد)

با گذشت زمان و با زیاد شدن دروس خوانده شده، زمان مرور مطالب را افزایش می‎دهیم.

حالا می‎توانید برنامه‎ی خود را شروع کنید. پس از یک هفته آن را ارزیابی کنید و نتایج آن را در برنامه‎ریزی هفته‎های بعد اعمال کنید.

تکنیک دوم تنظیم برنامه‎ی هفتگی

 استفاده از این تکنیک را به همه‎ی دانش‎آموزان و فارغ‎التحصیلانی که در کلاس درس شرکت می‎کنند و کسانی که عادت به مطالعه طولانی روزانه ندارند، توصیه می‎کنیم. این تکنیک را گام به گام و با حوصله دنبال کنید.

گام اول: پیش‎بینی میزان ساعات مطالعه‎ی روزانه و هفتگی

1ـ تمام زمان بیداری خود را در نظر بگیرید. شما از ساعت 7 صبح تا 10 شب (کمی کم‎تر یا بیش‎تر) بیدار هستید. این شما هستید که باید تصمیم بگیرید که از این 15 تا 16 ساعت بیداری و زمان فعال خود چگونه می‎خواهید استفاده کنید و می‎خواهید چند ساعت آن را به درس خواندن اختصاص دهید. البته لازم است از مجموع زمانی که در اختیار شماست، اوقاتی را که به کلاس (مدرسه یا آموزشگاه) می‎روید، زمان رفت و آمدها و نیم‎ساعت برای صرف هر وعده ناهار یا شام، هم‎چنین 10 تا 15 دقیقه استراحت به ازای هر 5/1 تا 2 ساعت مطالعه مستمر، کم کنید. آنچه باقی می‎ماند، زمان خالصی است که در اختیار شماست. بدین ترتیب بودجه‎ی زمانی روزانه و در نهایت هفتگی شما به‎دست می‎آید.

2ـ بد نیست بدانید دانش‎آموزان موفق بطور روزانه برای انجام کارهای مدرسه به 4 تا 6 ساعت و برای کنکور به 6 تا 7 ساعت مطالعه مفید نیاز دارند. البته فراموش نکنید که از تعطیلات خود باید به طور کامل استفاده کنید. روزهای تعطیل برای دانش‎آموزان حکم «اکسیر» دارد. بهتر است 10 تا 13 ساعت مطالعه در این روزها در نظر بگیرید.

3ـ فارغ‎التحصیلان اگر در طول روز عادت به مطالعه‎ی زیاد ندارند، می‎توانند حتی با 5/4 تا 5 ساعت کار خود را شروع کنند و به‎تدریج، هر روز نیم ساعت زمان مطالعه‎ی خود را افزایش دهند تا به حد نصاب 10 تا 12 ساعت در روز برسند.

گام دوم: اولویت‎بندی و تعیین تکالیف هفتگی

1ـ تکالیف یک هفته‎ی کلاس مدرسه یا آموزشگاه و کنکور آزمایشی و هم‎چنین امور ضروری غیردرسی را که باید در آن هفته انجام دهید، تعیین کنید. در نهایت لیستی از کارهای درسی و غیردرسی هفتگی خود تهیه کنید.

2ـ تکالیف و امور تعیین شده آن هفته را اولویت‎بندی کنید و این اولویت‎ها را روبه‎روی هر کار بنویسید.

تکنیک اولویت‎بندی کارها:

اولویت‎های اول: کارهایی که مهم‎ترند و باید هم‎اکنون انجام شوند و انجام ندادن آن‎ها مشکلاتی را در آینده ایجاد می‎کند.

اولویت‎های دوم: کارهایی که باید انجام شوند و انجام ندادن آن‎ها عواقب شدیدی ندارد.

اولویت‎های سوم: کارهایی که انجام آن‎ها خوب است ولی انجام ندادنشان مشکلی را ایجاد نمی‎کند.

اولویت‎های چهارم: کارهایی که به جای ما دیگران می‎توانند انجام دهند.

اولویت‎های پنجم: کارهایی که قابل حذف هستند و ضروری نیستند.

گام سوم: زمان‎بندی کارها

1ـ براساس شناختی که از خود و سرعت مطالعه‎ی خود در هر درس دارید، زمان لازم برای انجام هر کار را پیش‎بینی کنید و آن‎ها را روبه‎روی هر کار در جدول زیر بنویسید.

2ـ بسیاری از کارها را باید تا موعد معینی انجام داد. مهلت اجرای هر تکلیف را جلوی آن‎ها بنویسید. برای بقیه‎ی کارها خودتان یک مرز زمانی تعیین کنید.

به اقدامات انجام شده در هر گام در نمونه‎ی زیر توجه کنید:

گام چهارم: چینش و تنظیم برنامه

برای تنظیم برنامه‎ی هفتگی می‎توانید از نمونه برگ زیر استفاده کنید.

1ـ ابتدا اولویت‎های درجه اول خود را براساس مهلت و ضرب‎الاجلی که دارند، در برنامه جای دهید.

2ـ در مرحله‎ی بعد اولویت‎های بعدی را برحسب اهمیت آن‎ها در برنامه‎ی خود بگنجانید.

3ـ براساس بودجه‎ی زمانی که در هر روز و هفته در اختیار دارید، فعالیت‎های خود را تنظیم کنید. به عنوان مثال برای یک روز که می‎توانید 5 ساعت مطالعه کنید نباید 6 ساعت برنامه‎ی کاری تنظیم کنید یا اگر در هفته می‎توانید 50 ساعت بخوانید، 60 ساعت برنامه تنظیم نکنید. سنگ بزرگ بر ندارید که علامت نزدن است! به هر حال برنامه‎های خود را بیش از اندازه فشرده و متراکم نکنید. فشردگی برنامه منجر به انجام نشدن برخی از کارها می‎شود و به جای ایجاد نظم در کارها، باعث آشفتگی، نگرانی و احساس دلزدگی می‎شود.

4ـ اگر در چیدن کارها دچار «کمبود وقت» می‎شوید، یعنی مجموع زمان لازم برای انجام کارها بیش‎تر از زمانی است که در اختیار دارید، می‎توانید بخشی از آن‎ها را به تعویق بیندازید یا قسمتی را کوچک یا حذف کنید. به عنوان مثال می‎توانید از مطالعه‎ی کتاب‎های کمک درسی متنوع اجتناب کنید و تنها منابع آسان‎تر و مفیدتر را در دستور کار خود قرار دهید. یا می‎توانید به جای حل تست‎های فراوان برای یک موضوع، ان‎ها را به‎طور زوج یا فرد حل کنید. یا انجام برخی امور مانند خرید کتاب و ثبت‎نام را به دیگران واگذار کنید. با کاهش حجم کار خود، وقت بیش‎تری برای شما آزاد می‎شود و فرصت برای مطالعه‎ی سایر دروس نیز فراهم می‎گردد.

5ـ در وسط و انتهای هفته، ساعاتی را برای جبران عقب‎افتادگی‎های احتمالی یا اجرای برنامه و تکالیف پیش‎بینی نشده در نظر بگیرید. در برنامه‎ی شما حتماً باید ساعاتی برای این امور در نظر گرفته شود.

6ـ در برنامه برای انتهای هر روز، نیم ساعت و انتهای هفته، 2 تا 3 ساعت را برای مرور آنچه که خوانده‎اید، در نظر بگیرید.

7ـ در برنامه ساعت مناسب برای استراحت در نظر بگیرید.

8ـ برنامه‎ی خود را جایی نصب کنید تا بتوانید هر روز آن را ببینید.

ارتقاء برنامه با بهره‎وری از زمان

1ـ همانطور که قبلاً گفته شد؛ برای خود ساعت کاری تنظیم کنید و مانند یک کارمند، خود را ملزم به رعایت آن و حضور در محل کارتان کنید. در غیر این صورت خود را جریمه کنید.

2ـ یکی از راه‎های افزایش ساعات مطالعه، استفاده از مدرسه و کلاس‎های درس است. دانش‎آموزان 7 تا 8 ساعت از وقت روزانه‎ی خود را در کلاس‎های درس می‎گذرانند. بسیاری از آن‎ها شرکت در کلاس‎ را جدی نمی‎گیرند و از این اوقات به‎خوبی استفاده نمی‎کنند. ساعات مطالعه این گروه محدود به همان ساعات مطالعه‎ی فردی است ولی گروهی دیگر از معلم و کلاس خود، به‎خوبی استفاده کرده و بدین ترتیب ساعات حضور در مدرسه را به بهترین ساعات یادگیری خود تبدیل می‎کنند و در عمل اوقات مطالعه آن‎ها 2 تا 5/2 برابر گروه اول است.

3ـ یکی از موانع افزایش ساعات مطالعه، زیادی خواب شب و خواب میان روز است. بسیاری از شما خستگی ناشی از مدرسه را با خواب میان روز برطرف می‎کنید. تجربه ثابت کرده است: دانش‎آموزان نمی‎توانند این خواب را کنترل کنند و آن را تبدیل به «خواب زمستانی» می‎کنند. با خواب میان روز نمی‎توانید ساعات مطالعه‎ی خود را افزایش دهید. بهترین توصیه آن است که خود را به این خواب عادت ندهید.

4ـ یکی از روش‎های افزایش ساعات مطالعه، شناسایی موارد اتلاف وقت و مسدود کردن راه‎های بروز آن است.

5ـ استفاده از اوقات مرده راه دیگری برای افزایش ساعت مطالعه است. در طول روز زمان‎های زیادی را به ناچار و به‎صورت غیرارادی از دست می‎دهید. زمانی که در صف منتظر هستید، در مطب پزشک به انتظار نشسته‎اید یا اوقاتی که برای رفت و آمد به مدرسه صرف می‎کنید و یا در ساعاتی که معلم کلاس تأخیر یا غیبت دارد. در همه‎ی این موارد این شما هستید که باید گذران این اوقات را لمس کنید، آن را دریابید و چگونگی استفاده از وقت را مشخص کنید. می‎توانید با ده‎ها ابتکار از این اوقات استفاده کنید. برخی از فرمول‎ها، نکات، تاریخ ادبیات، لغات و واژگان و... را روی برگه‎های کوچکی بنویسید و آن‎ها را در همین زمان‎های به ظاهر «مرده» و کم‎اهمیت، مرور کنید؛ یا بدون کتاب و دفتر، درس‎های آن روز را به طور ذهنی مرور کنید.

ارتقاء برنامه با اولیت‎‎بندی بهتر

1ـ برای دانش‎آموزان، تکالیف مدرسه به ویژه تکالیف مشترک مدرسه با کنکورهای آزمایشی، اولویت اول برنامه هفتگی آن‎ها را تشکیل می‎دهد.

2ـ برای دانش‎آموزانی که علاوه بر مدرسه از کلاس کنکور نیز استفاده می‎کنند، برنامه‎ی کلاس کنکور به شرط آنکه جلوتر از برنامه‎ی مدرسه باشد، در اولویت اول قرار دارد.

3ـ هر اندازه برنامه‎ی تدریس معلمان و مدرسه کامل‎تر و منسجم‎تر باشد در تنظیم برنامه از اولویت بالاتری برخوردارند.

4ـ برای فارغ‎التحصیلان، برنامه‎ی مطالعاتی کنکورهای آزمایشی و کلاس‎های کنکور، اولویت‎های اول برنامه‎ی هفتگی آن‎ها را تشکیل می‎دهد.

5ـ در صورت عقب‎ماندگی از برنامه‎ی مدرسه یا آزمون‎ها، به جای جبران این عقب‎ماندگی‎ها، بهتر است برنامه‎ی جاری مدرسه یا آزمون بعد را در اولویت اول خود قرار دهید. سپس دروس عقب‎افتاده را در چند هفته تقسیم کرده و به عنوان اولویت دوم برنامه‎ریزی کنید.

تنظیم برنامه‎ی روزانه

1ـ اینکه چند درس را باید در طول روز خواند به موارد زیر بستگی دارد:

ü تعداد دروسی که دانش‎آموزان باید در طول روز بخوانند در درجه‎ی اول به نوع برنامه‎ی مدرسه و کلاس آن‎ها بستگی دارد.

ü فارغ‎التحصیلان بهتر است 3 درس را در برنامه‎ریزی روزانه‎ی خود بگنجانند و در صورت دشوار بودن دروس، جلسه‎ی مطالعاتی خود را کوتاه‎تر کرده و تنوع درسی بیش‎تری داشته باشند.

2ـ مطالعه‎ی دروس حفظی و فرار را حتی‎الامکان نزدیک به روز کلاس‎ همان درس تنظیم کنید.

3ـ مطالعه‎ی دروسی که به تمرکز بیش‎تری نیاز دارند یا برای شما دشوارترند را در بهترین ساعات روزانه‎ی خود جای دهید و مطالعه‎ی دروس آسان‎تر یا دروسی که علاقه‎ی بیش‎تری به آن‎ها دارید را در ساعاتی که تمرکز کم‎تری دارید تنظیم کنید.

4ـ برنامه‎ها را در طول روز به گونه‎ای تنظیم کنید که تفاوت فاحش با عادت‎های همیشگی شما نداشته باشد. اختلاف زیاد بین آنچه که هستید و آنچه که در برنامه باید انجام دهید باعث اختلال در کارکرد عادی شما و شکست در اجرای برنامه می‎شود.

5ـ در تنظیم برنامه‎ی روزانه سعی کنید تکالیف هر روز مدرسه به ویژه دروسی که در روزهای آتی همان هفته تکرار می‎شوند را در همان روز تنظیم و مطالعه کنید.

ارتقاء برنامه با تراز کردن آن

1ـ در طول هفته روی کارهای انجام شده خط بکشید. این کار احساس مثبتی در شما ایجاد می‎کند. ولی انتظار نداشته باشید که در پایان هفته تمامی تکالیف خط خورده و انجام شده باشند.

2ـ پس از دو هفته، طی دو نوبت (وسط و آخر هفته) برنامه خود را تراز کنید؛ تراز کردن به معنای به انجام رساندن همه‎ی برنامه‎ها و اصلاح مجدد برنامه است. برای این کار می‎توانید:

ü از ساعات مطالعه‎ی دروسی که سریع‎تر در آن‎ها پیش رفته‎اید، کم کنید و به ساعات مطالعه دروسی که در آن‎ها کم‎تر از حد انتظار پیشرفت داشته‎اید، اضافه کنید و یا حجم تکالیف دروسی را که در آن‎ها قوی هستید تا حدی کاهش دهید و وقت اضافی آن را به دروس ضعیف‎تر اختصاص دهید.

ü هنگام تراز کردن می‎توانید کارهای پیش‎بینی نشده‎ی ضروری را در برنامه جای دهید و مجدداً برنامه‎ی خود را اصلاح کنید.

3ـ در مرحله‎ی کیفی سازی برنامه، پس از رسیدن به حداکثر توان مطالعه در روز، کمبود وقت خود را با افزایش بازدهی و بهره‎وری مطالعه تا حد زیادی جبران کنید. در این مرحله، میزان کار خود را با حجم مطالبی که می‎آموزید بسنجید نه با حجم ساعات مطالعه. فنون بالا حاصل تجربه‎ی بسیاری از داوطلبان است. به‎کارگیری آن‎ها می‎تواند به بهبود کیفیت برنامه‎ی شما کمک کند.

نوع مطالعه

مطالعه دروس از نظرنوع آزمون به دو دسته تستی و تشریحی تقسیم می‎گردد در هر نوع با توجه به نوع درس، شیوه مطالعه متفاوت است؛ اما نکته مهم این‎جاست که اصل و مبنای آزمون تستی، مطالعه تشریحی دروس می‎باشد چرا که این نوع مطالعه در درک صحیح و همه جانبه مطالب کمک می‎کند. به نظربرخی صاحب‎نظران مطالعه تشریحی سبب تثبیت مطالب در ذهن و مطالعه تستی سبب سرعت عمل در به یادآوری مطالب می شود.

از آنجائیکه نتایجی که در امتحانات تشریحی (نهایی) کسب می‎کنید تأثیر زیادی در کنکور دارد بنابراین باید علاوه بر توجه به مطالعه تستی، به مطالعه تشریحی نیز توجه کنید.

فنون مطالعه تشریحی

1- در حین مطالعه درس، مفهوم اصلی یا مضمون اصلی را دریابید. بسیار مهم است که شما دقت کنید یا بیابید که این درس یا این پاراگراف به چیزی اشاره می‎کند یعنی دورنمای کلی مطلب را به‎دست آورید.

2ـ هنگام خواندن درس مرتب برای خود سؤالاتی راجع به آن طرح کنید. لازم نیست که سؤالات شما بسیار جزئی و دقیق باشد.

3ـ در هنگام مطالعه قسمت‎هایی را که مهم‎تر هستند علامت بزنید. سعی کنید این قسمت‎ها را بارها مرور کنید تا کاملاً جا بیفتند.

4ـ در بسیاری از درس‎ها به‎خصوص در رشته انسانی لازم است که از روش خط کشیدن زیر قسمت‎های مهم استفاده کنید که باعث به خاطر سپردن بهتر مطالب می‎شود.

5ـ اگر می‎خواهید یک صفحه را کاملاً به خاطر بسپارید اول یک پیش‎خوانی کنید یعنی سریعتر مطالب و جملاتی که پررنگ‎تر و بزرگ‎تر نوشته شده‎اند را بررسی کنید.

6ـ برای درس‎هایی مثل ریاضی و فیزیک سعی کنید اول مثال‎های کتاب درسی و جزوه دبیر را حل کنید حتی اگر قبلاً ده بار این مثال‎ها را حل کرده باشید باز از همین سؤالات شروع کنید و بعد از آن به سراغ حل نمونه سؤالات امتحانی بروید. لازم به تذکر است که در مطالعه درس‎هایی مثل ریاضی و فیزیک حتماً در کنار دست خود چک‎نویس گذاشته و تمام مثال‎ها و فرمول‎های آورده شده در جزوه و کتاب را در آن نوشته و تکرار کنید.

فنون مطالعه

الف) نوشتن همراه با خواندن: در این روش ادعا بر این است که خواندن بدون نوشتن روش نادرست مطالعه است. مطالعه فرایندی فعال و پویا است و برای رسیدن به هدف باید از تمام حواس برای درک درست مطلب استفاده نمود. باید چشمان مطالب را بخوانند و مطالب را بلند بلند ادا کرد. در اصطلاح مشاوران مثل استارت اتومبیل که حتماً صدای کوچکی برای روشن نمودن و حرکت کردن نیاز دارد و نیز درحین خواندن با چشم، باید نوشت تا یادگرفت به این ترتیب یادگیرنده باید حضوری فعال و همه‌جانبه در یادگیری داشت.

ب) خط کشیدن در زیر نکات مهم : این روش نسبت به روش قبلی بهتر است ولی روش کاملی نیست یک سری از دانش‌آموزان احساس می‌کنند باید زیر تمام نکات کتاب خط بکشند و با یک خط‌کش کار خود را ساده‌تر می‌کنند. این کار تنها جنبه وسواسی و جنبه  تفریحی دارد و کمکی در یادگیری ندارد. دانش‌آموزان به‌جای توجه به نکته و اصل مطالب روی خط کشیدن توجه می‌کنند. روش صحیح خط کشیدن این است که اول آگاهی از مطالب مورد مطالعه داشته وسپس نه زیر تمام نکات بلکه نکات طلایی و کلیدی خط کشیده شود.

ج) حاشیه‌نویسی: این روش نسبت به دو روش بالا بهتر است ولی باز روش کامل برای درک عمیق نیست نحوه صحیح این کار این است که جملات طلایی با علامت ستاره و یا علائم خاص دیگر در بالا یا گوشه کتاب جداگانه نوشته شود. گاهی این جملات طلایی اصطلاح خاصی یا فرمول خاصی و یا نام شخصی و.....می‌باشد.

د) خلاصه‌نویسی: گاهی دانش‌آموزان به‌جای خلاصه‌نویسی، باز‌‌نویسی می‌کنند؛ یعنی عین کلمات را بدون پی بردن به هدف مطالب می‌نویسند اگر خلاصه نویسی این‌گونه باشد هیچ نتیجه‌ای ندارد اما درصورت مطالعه دقیق، مطالب و درک صحیح از مطلب می تواند به‌ صورت چکیده در دفتری یادداشت شود. این روش، روش مناسبی برای مطالعه است. اما باز بهترین روش مطالعه نیست.

ه)کلیدبرداری: این کار روش بسیار مناسب برای خواندن و نوشتن نکات مهم است. این کار بعد از درک مطلب صورت می‌گیرد و در واقع کلمه کلیدی کوتاه‌ترین، راحت‌ترین و بهترین و پرمعنی‌ترین کلمه‌ای است که با دیدن آن مفهوم جمله تداعی شده و به خاطر آورده می‌شود.

زمان مطالعه

1- مسلماً فرد باید زمانی را به مطالعه اختصاص دهد که بتواند بهترین بازده را از لحاظ یادگیری داشته باشد ولی برخی از زمان‌ها برای این امر مناسب‌تر هستند: اول صبح ـ آخر شب. نکته مهم آن‌که در حال گرسنگی و یا پس از پرخوری به مطالعه نپردازید.

2- موضوع مهم برای مطالعه آن است که فقط بر مبنای زمان برنامه‌ریزی نکنید حجم مطالعه را هم در نظر بگیرید مقدار معین و قابل قبولی را برای هر بار مطالعه مشخص کنید. برای اتمام مقدار تعیین شده طبق زمان مقرر در برنامه هرگز شتاب نکنید؛ شما باید کل حجم تعیین شده را یاد بگیرید. طوری برنامه‌ریزی کنید که قابل اجرا باشد. عجله و شتاب برای تمام کردن چیزی جز تنش و هیجان بیهوده به‌همراه ندارد. ضمن این‌که از میزان دقت و توجه در یادگیری می‌کاهد.

شرایط مطالعه

در نظر گرفتن موارد زیر می تواند باعث بوجود آمدن زمینه ای برای مطالعۀ مفید تر با بازدهی بالاتر شود:

1) آغاز درست

2) برنامه‌ریزی: از عوامل اصلی موفقیت

3) نظم وترتیب :اساس هر سازمان

4) حفظ آرامش: فعال نمودن ضمیر ناخودآگاه

5) استفاده صحیح از وقت

6) سلامتی و تندرستی: عقل سالم در بدن سالم

7) تغذیه سالم: مهم و اساس در سلامتی

8) ورزش و نرمش

9) خواب کافی: مکمل فراگیری و حافظه

نکاتی چند در مورد مطالعه تشریحی

نکاتی در ارتباط با مطالعه تشریحی

1- در حین مطالعه دروس، مضمون و محتوای اصلی درس را باید پیدا نمود و باید دقت شود که این درس، این پاراگراف یا این صفحه به چه چیزی اشاره می‎کند یعنی دورنمای کلی و مطلب را باید به دست آورید.

2- طرح سوال در حین خواندن مطالب می‎تواند مؤثر باشد. البته این طرح سؤال به این معنی نیست که شما خود را جای طراح‎های سؤالات قرار دهید و سخت‎ترین و ریزترین سؤال را طرح کنید بلکه سؤال هر چه باشد می‎تواند در درک بهتر کمک کند. لازم نیست حتماً جزیی و دقیق باشد.

3- استفاده از روش‎های صحیح مطالعه مثل علامت زدن، برجسته سازی، خلاصه و غیره می تواند به درک بهتر کمک نماید.

4- در خواندن دروس حفظ‎کردنی به خصوص برای رشته‎های علوم انسانی از روش پس ختام می‎توان استفاده نمود (پیش‎خوانی، سؤال طرح نمودن، خلاصه‎نویسی، تکرار و مرور مطالب)

5- اصل اول آموزش حافظه علاقه است باید بکوشید که نسبت به آن‎چه که می‎خوانید علاقه ایجاد کنید.

6- یادتان باشد باید در مطالعه برای آزمون تشریحی طوری تمرین کرد که می‎خواهید امتحان نهایی بدهید و طوری درس بخوانید که انگار امتحان هیچ تفاوتی با امتحان نهایی ندارد.

7- هنگام درس خواندن، یادداشت‎های خود را تمیز و باسلیقه بنویسید. این کار به شما نشان می‎دهد که چقدر درس‎های خود را خوب یاد گرفته‎اید. یادداشت‎برداری تمیز هم یادگیری را افزایش می‎دهد و هم تمرینی است برای ارائه بهتر در سر امتحان.

8- مطالب را به زبان خود بیان کنید اگر این کار را پیش از امتحان نمی‎توانید انجام دهید، احتمالاً به هنگام امتحان هم قادر به انجام آن نخواهید بود.

9- به طور دقیق معین کنید در هر مطالعه دنبال چه هدفی هستید.

10- اگر بیش از یک کتاب را در یک درس مورد استفاده قرار داده‎اید مطمئن شوید که هر کتاب را به خوبی یاد گرفته‎اید به عنوان مثال در خواندن کتاب ریاضی سال دوم دبیرستان شما از کتاب کار علوی، گل‎واژه، بنی‎هاشمی می‎خواهید استفاده کنید ترتیب را ابتدا از کتاب درسی خود قرار دهید چون مسائل را به صورت پایه‎ای و ساده همراه با تعریف و نوشتاری عنوان می‎کند پس در هر کدام از کتاب‎های تمرینی دیگر دنبال نکات اساسی‎تر باشید.

نکاتی در خصوص آزمونهای چهارگزینه ای

زمان‌بندی قبل از آزمون:

 همان‌طور که مشخص است در ابتدای دفترچه سوالات آزمون‌ها برای سوالات هر درس یک زمان پیشنهاد شده است. اگرچه این زمان‌ها مطابق با استانداردها و ویژگی غالب دروس، بهترین زمان‌های ممکن برای پاسخ‌گویی به سوالات هستند، اما دانش آموز می‌تواند با توجه به شناختی که از روحیات و توانایی‌های خود دارد، زمان‌بندی مناسبی برای جلسه آزمون در نظر بگیرد مثلا ممکن است زمان‌بندی شخصی در دروس عمومی به این ترتیب باشد که ادبیات (15 دقیقه)، عربی (25 دقیقه)، زبان (20 دقیقه) و معارف (10 دقیقه) وقت نیاز دارد به همین ترتیب برای دروس اختصاصی نیز زمان‌بندی مناسبی در نظر بگیرد و حتی‌الامکان در اجرای آن تلاش کند، این امر به دانش آموز کمک می کند که مطابق با توانایی و تسلط یا ضعف خود به دروس توجه نماید.

بررسی اجمالی سوالها

همانند فرایند مطالعه که یک نگاه اجمالی بعنوان مرحله اول در مراحل مطالعاتی تعریف می شود در هنگام شروع به تست زنی نیز یک بررسی اجمالی از سئوالها پیشنهاد می شود در این زمینه دانش آموز باید به دقت راهنماییها را بخواند و متوجه تعداد و نوع سوالها باشد و وقت خود را بر طبق ارزش سوالها زمان‌بندی کنید (دقت شود که این مسئله هیچ مناقاتی با طبقه بندی زمان تست زنی بر اساس تسلط فردی ندارد و می تواند اضافه بر آن شود). این بررسی اجمالی می‌تواند کمک زیادی  به دانش آموز نماید و از احتمال بروز اشتباه در درک سوالات جلوگیری نماید. همچنین گام اساسی برای شروع کار تست زنی است.

پاسخدهی به سئوالات به ترتیب آمده در دفترچه کنکور

برخی از دانش آموزان انتظار دارند که بر اساس تسلط خود از دروس قوی تا ضعیف به سئوالات جواب دهند اما نظر اکثر مشاورین آموزشی بر این است که اگردانش آموزی در یک درس تسلط بیشترى دارد، ترتیب جواب دادن به سوال ها را تغییر ندهد. نظم و ترتیب سوالات در دفترچه آزمون کارى سنجیده و فکر شده است و درسها را به طور تصادفى پشت سر هم مطرح نمى کنند حتما در این نوع چیدمان صلاح دانش آموزان و داوطلبان در نظرگرفته شده است پس بهتر است که دانش آموزان هم به همان ترتیبى که سوالها در دفترچه مطرح شده است به آنها پاسخ دهند. طى سالهاى گذشته در کنکور سراسرى ابتدا سوالهاى عمومى مطرح شده است تا داوطلبان آرامش و اعتماد به نفس خود را از پاسخگویی به آنها بازیابند و سپس سوالات اختصاصى مطرح مى شود.

حداقل یک بار مطالعه تمام سوالات دفترچه

کسانی که یک درس را به طور کامل کنار می گذارند خواه به این دلیل که آن درس ضریب کمترى دارد یا اینکه آن درس را بلد نیستند کاملا اشتباه مى کنند. به جز موارد استثنایى (مثل داوطلبان هنرستانى که آنها هم باید با مشاورین آگاه تبادل نظر نمایند) کنارگذاشتن مطالعه یک درس اشتباه است البته داوطلب مى تواند بخش هاى دشوار یک درس راکنار بگذارد اما حذف کامل یک درس خطاست مثلا داوطلبان گروه ریاضى فیزیک گاهى اوقات درس شیمى را پاسخ نمى دهند و برخى داوطلبان رشته تجربى و انسانى درس ریاضى را حذف مى کنند. این کار همانطورکه گفتیم کاملا اشتباه است.

توجه خاص به درس هایی با انحراف معیار منفی بالا

درس هایی که خیلی ها از آنها بیزارند و اصلا در کنکور به آنها اعتنایی نمی کنند ‏می‏توانند برای دانش آموز الهه شانس باشند مثلا در رشته انسانی داوطلبان از درس ریاضی و تستهای آن به شدت بیزارند. در رشته تجربی درس های ریاضی و فیزیک کمتر طرفدار دارد. در رشته ریاضی نیز درس شیمی و عربی مورد بی اعتنایی و بی توجهی می باشد. حال آنکه ارزش واقعی یک تست از یک درس مشخص بعد از کنکور مشخص‏می‏شود یعنی زمانی که معلوم شود چند نفر به این درس پاسخگو بوده اند که می توانند سئوالات تراز سازی باشند و تراز داوطلب را بسیار بالا ببرند. به عبارتی امتیاز سوالات درسی که عده کمی به آن پاسخ صحیح داده اند، مانند ریاضی در رشته تجربی و یا شیمی و عربی در رشته ریاضی- فیزیک به مراتب ارزش بالاتری از سوالات درسی دارد که عده زیادی به آن پاسخ‏می‏گویند.

مقاطع مناسب برای تست زدن

در سه مقطع می‎توانیم به حل تست بپردازیم:

1ـ همزمان با مطالعه و یادگیری موضوعی مباحث درسی، باید تست‎های همان مبحث (تست موضوعی) را حل کرد. هدف حل تست در این مرحله فقط یادگیری بیش‎تر و آشنایی با تست و تثبیت مطالب است. فراموش نکنید تست را نمی‎توان جایگزین مطالعه‎ی درس و یادگیری آن کرد.

2ـ‌ زمانی که کل کتاب و مباحث درسی را یاد گرفتیم، باید تست‎های تکمیلی همه‎ی مباحث را بزنیم. هدف از حل تست در این مرحله، کسب تسلط است.

3ـ زمانی که همه‎ی دروس تمام شد (به‎ویژه بعد از عید نوروز یا در دوره‎ی جمع‎بندی)، باید تست‎های مختلط و دوره‎ای کنکورهای سال‎های قبل را حل کرد. در جلسه‎ی کنکور، از هر سؤال به سؤال دیگر رفتن، از یک مطلب به مطلب دیگر فکر کردن، به سرعت عمل و تسلط زیادی نیاز دارد. هد از حل تست در این مرحله، افزایش سرعت عمل، تسلط بر وقت  نگاه جامع به دروس است.

زمان مناسب برای تست زدن

ـ تست‎های درس‎های عمومی و خواندنی باید سه روز بعد از مطالعه‎ی درس پاسخ داده شوند. باید اجازه دهیم مطالب فرّار فراموش شوند تا ببینیم کدام نکات به مرور بیش‎تری نیاز دارند. اگر تست‎های این درس‎ها را بلافاصله بعد از مطالعه‎ی آن‎ها پاسخ دهیم، نمره‎ی بالایی به‎دست می‎آید که واقعی نخواهد بود و ما را فریب خواهد داد. از طرفی نکات فرّار شناسایی نمی‎شوند.

2ـ تست‎زنی درس‎های اختصاصی را حتی‎الامکان باید بلافاصله بعد از خواندن درس انجام دهیم. در این دروس نباید فاصله‎ی خواندن و حل تست زیاد باشد.

شروع کردن تست ها

برای تهیه کتاب تست باید مشخص کنیم به چه نوع تستی نیاز داریم:

1ـ در شروع، برای هر موضوع، تست‎های کنکور سراسری و آزاد کافی است. بسیاری از این تست‎هایی که دارید، تألیفی و غیراستاندارد هستند و صرف‎نظر از کیفیت آن‎ها، زمان کافی نیز برای حل همه‎شان نخواهید داشت.

2ـ تست‎زنی را با تست‎های موضوعی و طبقه‎بندی شده شروع کنید و از همان ابتدا از تست‎های دوره‎ای استفاده نکنید.

3ـ ابتدا با تست‎های ساده‎تر شروع کنید. بدین ترتیب سریع‎تر پیشرفت خواهید کرد. درگیر شدن با تست‎های دشوار در شروع، شما را خسته و دلزده می‎کند.

4ـ برخی از تست‎ها کلیدی هستند و مفاهیم یا مهارت‎های اصلی درس را نشان می‎دهند. این تست‎ها در کنکوری‎های سراسری یا دانشگاه آزاد نیز بیش‎تر تکرار شده‎اند. بهتر است روی این گونه تست‎ها تمرکز بیش‎تری داشته باشید.

5ـ در دروس اختصاصی تمرین‎دار و مفهومی، تست‎زنی اهمیت بیش‎تری دارد. ولی در دروس عمومی، خواندن و تکرار اهمیت بیش‎تری نسبت به حل تست دارد.

تعداد مراحل و میزان تست زدن

خیلی از داوطلبان می‎خواهند بدانند برای یک درس حل چند تست کافی است؟ جواب این سؤال برای هر داوطلب متفاوت است ولی رعایت نکته‎های زیر در این مورد راهگشا خواهد بود:

1‌‌ـ اگر مبحثی بیش‎تر از 100 تست داشته باشد، به جای حل یکباره، بهتر است آن‎ها را به چند قسمت تقسیم کنیم و پاسخ دهیم. حل 100 تست با فاصله‎ی زمانی، مؤثرتر از حل 300 تست در یک نوبت است.

2ـ در تابستان و پاییز، باید بیش‎تر بخوانید و تمرین تشریحی حل کنید. در این دوره تنها 20 تا 30 درصد از وقت مطالعه‎ی خود را به تست زدن اختصاص دهید. در زمستان و بهار که بیش‎تر درس‎ها را یاد گرفته‎اید، می‎توانید زمان بیش‎تری برای تست‎زدن در نظر بگیرید. در درس‎های فیزیک و ریاضی حل تست فراوان از همان ابتدا در کنار خواندن درس ضروری است اما این تست‎ها باید طی چند مرحله و به‎تدریج حل شوند.

3ـ پاسخ‎های خود را در همان کتاب تست وارد نکنید. کتاب را تمیز نگه دارید تا در صورت لزوم بتوانید دوباره تست‎های قبلی را حل کنید. تست‎های کنکور یک بار مصرف نیستند.

4ـ در دروس مفهومی و تمرینی لازم است 10 درصد از تست‎های هر موضوع را به عنوان نمونه و مثال، بدون زمان‎بندی حل کنیم. سپس پاسخ آن‎ها را به دقت بخوانیم و دانش خود را کامل‎تر کنیم. بدین ترتیب با شکل‎های تستی مطلب هم آشنا می‎شویم. هدف از این کار فقط یادگیری بیش‎تر با تست است.

5ـ پس از حل تست‎های نمونه، تست‎های متنوعی از هر موضوع را انتخاب کنید و در دسته‎های 25 تا 30 تایی قرار دهید. تست‎های مشابه را در یک دسته قرار ندهید و در سایر دسته‎ها پخش کنید.

6ـ برای پاسخ به اولین دسته، زمانی برای خود در نظر بگیرید. بعد از زدن تست‎ها، اشکالات خود را برطرف کنید. همه‎ی پاسخ‎ها، حتی، تست‎هایی که جواب صحیح داده‎اید را با دقت مطالعه و برررسی کنید. شاید پاسخ‎نامه، راه‎حل کوتاه‎تر و مناسب‎تری ارائه کرده‎ باشد. در این صورت، آن راه‎حل را جایگزین راه‎حل خود کنید.

7ـ دسته‎های بعدی تست را یک بار مطابق زمان استاندارد کنکور حل کرده و پس از تمام شدن مهلت، سؤال‎های حل نشده را بدون در نظر گرفتن وقت، حل کنید. با این تکنیک می‎توانید سرعت عمل خود را افزایش دهید، اشتباهات خود را پیدا کرده و علامت بزنید تا در آینده مجدداً حل کنید.

8- در این مرحله نباید در حل تست دچار افراط شوید. افراط در تست‎زنی باعث اتلاف وقت می‎شود و پیشرفت شما را در سایر دروس کُند می‎کند.

9ـ اگر نمره‎ی اولین دسته از تست‎ها کم‎تر از 65 یا 70 درصد باشد، تست زدن را متوقف می‎کنیم. در این حالت ادامه‎ی حل تست بی‎فایده است و پیشرفتی در کار نخواهد بود. باید دوباره برگردیم و درس را دقیق‎تر و کامل‎تر از قبل بخوانیم. کسانی که درس را خوب نمی‎خوانند و به سراغ تست‎ها می‎روند، عملاً وقت بیش‎تری را از دست می‎دهند.

10ـ اگر به دلیل کمبود وقت، نتوانستیم همه‎ی تست‎های یک درس را به طور کامل حل کنیم، جای نگرانی نیست. چون می‎توان در آینده به مناسبت‎های گوناگون مانند امتحانات مدرسه، بخشی دیگر از تست‎های باقی‎مانده را حل و کار قبلی را کامل‎تر کنیم. به این طریق هم‎زمان درس مربوطه، دوره می‎شود و یادگیری ما هم به صورت پلکانی افزایش می‎یابد.

نکته‎برداری از تست‎ه

1ـ تست‎هایی را که در آن‎ها اشکال داریم، علامت‎گذاری و بعداً آن‎ها را مجدداً حل کنیم. در مرورهای بعدی روی آن‎ها تمرکز بیش‎تری می‎کنیم.

2ـ هنگام مطالعه‎ی پاسخ‎نامه سعی کنیم راه‎حل‎های کوتاه (تستی) را که کاربرد بیش‎تری دارند در کنار راه‎حل‎های تشریحی یاد بگیریم. این نکات به سرعت عمل ما خواهند افزود. با یادگیری تدریجی راه‎حل‎های کوتاه، به‎تدریج، الگوریتم تبدیل معلومات تشریحی به راه‎حل‎های کوتاه در ذهن ما شکل می‎گیرد.

دقت در تست‎زنی

اکثر اشتباهات در هنگام تست زدن مربوط به افعال جملات است. سوالاتی که آخرشان با کلماتی چون «می‌شود و نمی‌شود»، «می‌باشد و نمی‌باشد» ، «است و نیست» و ... تمام می‌شود، ممکن است دانش آموز را دچار خطا کند. دانش آموز باید صورت سؤال را کامل بخواند و به مثبت یا منفی بودن آن توجه کند، مانند: «هست و نیست» یا «درست و نادرست» و...همچنین کلمه‎ی «به جز» در متن سؤال، آن سؤال را منفی می‎کند. «کدام مطلب به جز گزینه‎ی ... درباره‎ آب صحیح است» یعنی کدام گزینه صحیح نیست. در متن هر سؤال کلماتی کلیدی وجود دارند مانند: همواره، به کدام دلیل و ... که پیدا کردن جواب در گرو توجه به این کلمات است.

عدم دقت در هنگام تست زدن موجب می‌شود که دانش آموز گزینه اشتباه را انتخاب کند. نکته دیگر اینکه در آزمونهای چهارگزینه‌ای معمولا چهار گزینه شباهت زیادی بهم دارد و ممکن است داوطلب با خواندن اولین گزینه آن را صحیح بداند و از خواندن سه گزینه دیگر خودداری کند. باید دانش آموز توجه نماید که چهار گزینه را حتما بخواند و با مقایسه، گزینه درست را انتخاب کند. در سوالات جور کردنی به تدریج که دانش آموز موارد را باهم جور می‌کند آنها را حذف می نماید و در این صورت پاسخها کمتر خواهند شد و احتمال کاربرد مجدد آنها کاهش خواهد یافت.

بعضی از داوطلبان نارساخوانی دارند و برخی حروف را اشتباه می‎بینند. «ش» را «س»، «ل» را «ن»، «w» را «uu» یا عدد 123 را 132 و... می‎بینند. و همین مشکل منجر به کم دقتی می‎شود. این مشکل تقریباً راه‎حلی ندارد و جزو ناتوانی‎های جسمی به‎شمار می‎آید. البته بلند خواندن و شنیدن صدای کلمات تا حدی به رفع این مشکل کمک می‎کند.

بهتر است همزمان با خواندن سؤال با مداد زیر یا دور کلمات کلیدی آن خط بکشیم. این روش به طور چشمگیری دقت و درک ما از سؤال و سرعت عمل‎مان را افزایش می‎دهد.

یکی از دلایل عمده‎ی بی‎دقتی در حل تست، عدم تمرکز است. هنگام خواندن سؤال نباید چشم ما روی گزینه‎ها بچرخد. وقتی مشغول پاسخ به سؤالی هستیم، باید فقط روی آن متمرکز شویم و به فکر سؤال قبلی یا بعدی نباشیم.

بسیاری از بچه‎ها هنگامی که به سؤال دشواری برخورد می‎کنند، از اینکه می‎توانند آن را به طور کامل حل کنند، خوشحال می‎شوند. آن‎ها بعد از فرمول‎نویسی و جای‎گذاری اعداد، به اندازه‎ی کافی به محاسبات و عملیات اهمیت نمی‎دهند و وقتی به جواب نزدیک می‎شوند، خوشحال از رسیدن به جواب نهایی، بعضی محاسبات ساده را دست‎کم می‎گیرند و با یک لحظه غفلت، در جواب نهایی اشتباه می‎کنند. یادتان باشد در تست، پیدا کردن راه‎حل کافی نیست. رسیدن به جواب آخر اهمیت دارد.

یکی از موارد بی‎دقتی، انتخاب گزینه‎ی غلط به جای جواب است. مثلاً زمانی که پاسخ سؤال عدد 3 باشد، به جای انتخاب گزینه‎ی 2 که جواب 3 دارد، گزینه‎ی 3 انتخاب می‎شود.

سعی کنید علت بی‎دقتی‎های خود را شناسایی کنید و در منزل برای رفع آن‎ها تمرین کنید تا پس از جلسه‎ی آزمون به خاطر بعضی اشتباهات کوچک، افسوس نخورید.

فنون تست زدن در آزمون

1ـ در آزمون‎های تستی، هر پاسخ صحیح 3 نمره‎ی مثبت و هر پاسخ نادرست یک نمره‎ی منفی دارد. ارزش تمام سؤال‎های یک درس یکسان است و نباید بی‎مورد روی یک سؤال بیش از اندازه مکث کنید، به طوری که از سایر تست‎ها باز بمانید.

2ـ از قبل باید خود را آماده کنید که احتمالاً جواب برخی از تست‎ها را نمی‎دانید. نباید به حل همه‎ی تست‎ها اصرار داشته باشید. این آفت دامن‎گیر بسیاری از دانش‎آموزان است. فراموش نکنید که داوطلبان ممتاز هم نمی‎توانند به همه‎ی سؤال‎ها پاسخ دهند. این کار تعداد جواب‎های نادرست و مقدار نمره‎ی منفی را افزایش می‎دهد و باعث «کمبود وقت» می‎شود.

3ـ در مواجهه با تست‎های آسان، به آسان بودن آن‎ها شک نکرده و به دنبال پیچیده کردن آن‎ها نباشید.

4ـ برخی از تست‎ها به طور ذاتی طولانی هستند انتظارشان را داشته باشید و در برخورد با آن‎ها نگران نشوید.

5ـ سعی کنید در حین خواندن صورت سؤال، داده‎ها و خواسته‎ی مسأله را مشخص کنید. بدین ترتیب، از دوباره‎خوانی سؤال جلوگیری می‎شود. بهتر است این تمرین را در منزل هم انجام دهید.

6ـ هنگام خواندن متن سؤال بسیاری از تست‎ها می‎توان پاسخ احتمالی را حدس زد. در این صورت بهتر است قبل از مراجعه به گزینه ها پاسخ خود را مشخص کنید، سپس آن را در گزینه‎ها بیابید. این تکنیک از سرگردانی شما هنگام جست‎وجوی گزینه‎ی صحیح جلوگیری می‎کند؛ به ویژه وقتی که هر 4 گزینه مشابه یکدیگر باشند.

7ـ اطلاعاتی را که در متن سؤال نوشته شده است، دوباره ننویسید. به عنوان نمونه، معادله‎ی واکنش شیمیایی نوشته شده یا شکل کشیده شده در سؤال را ننویسید یا رسم نکنید. این کار باعث صرفه‎جویی در وقت می‎شود.

9ـ در صورت تسلط، می‎توانید فرمول‎ها را در ذهن خود بیاورید و فقط جای‎گذاری اعداد را روی کاغذ انجام دهید.

10ـ از میان دو گزینه‎ی درست، گزینه‎ای را که کامل‎تر است انتخاب کنید.

11ـ هنگام شک بین دو گزینه، اولین گزینه‎ای را که در ذهن صحیح به نظر می‎رسد، انتخاب کنید.

12ـ قبل از آزمون خود را برای این موضوع که همواره در کنکورهای آزمایشی، سراسری و دانشگاه آزاد یک یا چند سؤال غلط وجود دارد، آماده کنید. هنگام برخورد با این سؤالات، نباید به دانسته‎های خودتان شک کنید و بر حل این سؤال‎ها هم نباید اصرار داشته باشید. چون باعث اتلاف وقت و افزایش اضطراب می‎شوند و هیچ نتیجه‎ای هم برای شما نخواهند داشت. پس از آزمون، این تست‎ها از مجموعه‎ی سؤالات حذف می‎شوند و نمره‎ای به آن‎ها تعلق نخواهد گرفت.

13ـ در پایان جلسه‎ی آزمون، ذهن و حافظه‎ی شما خسته و ضعیف است. بنابراین نباید به پاسخ‎هایی که داده‎اید، شک کنید و آن‎ها را دستکاری کنید. معمولاً پاسخ دوم اشتباه از آب درمی‎آید.

14ـ پاسخ خود را برای هر 10 سؤال (سؤالات شماره‎ی 10، 20، 30 و...) با پاسخنامه کنترل کنید تا آن‎ها را جابه‎جا وارد نکرده باشید.

تکنیکهای معروف تست زنی

در این قسمت به سه تکنیک معروف تست زنی اشاره می شود، البته لازم به ذکر است که این ها فقط یک پیشنهاد است و شاید روشهای دیگری هم توسط برخی از افراد انجام شود که با توجه به تفاوتهای فردی بهتر از این روشها باشد اما اینها از جمله روشهای شناخته شده در داوطلبان کنکور می باشد:

الف- روش یک ضرب دو ضرب (وزنه‌برداری)

برای جلوگیری از اتلاف وقت و استفاده‌ی بهینه از زمان، تست‌های آزمون را می توان به سه دسته تقسیم کرده و سه نوع برخورد با آن‌ها داشت:

الف) سوالاتی که داوطلب جواب آن‌ها را بلد هست یا فکر می‌کند در کمتر از یک دقیقه آن‌ها را به جواب می‌رساند که به این سوالات باید همان لحظه جواب داد.

ب) سوالاتی که بعد از حل به جواب نمی‌رسد یا این‌که از ظاهرشان مشخص است وقت‌گیرند. داوطلب این سوالات را با یک ضربدر مشخص می‌کند یعنی «باشد برای بعد» پس به سراغ سوالات بعدی می رود.

ج) سوالاتی که داوطلب مطمئن هست «بلد نیست» با دو ضربدر مشخص می‌کند، یعنی به این سوالات دست نخواهد زد.

پس از این‌که تمام تست‌ها یک‌بار تا انتها بررسی شد و گروه یک پاسخ داده شد داوطلب بار دوم در صورت داشتن وقت کافی به تست‌های گروه دوم می‌پردازد، به این ترتیب او می‌تواند به بیشترین تست‌ها در کمترین زمان ممکن پاسخ دهد. فراموش نشود که امتیاز تست آسان، متوسط و سخت یک درس در کنکور یکسان است و اگر از چنین روشی استفاده شود داوطلب می‌تواند زمانی را که صرف حل کردن تست سخت می‌کنید، به پاسخ‌گویی به 5 تست متوسط یا شاید 10 تست آسان اختصاص دهد.

ب-  تکنیک تست زدن با دو خودکار

با اجرای این تکنیک می توان هم میزان دانش خود را بررسی نمود و هم سرعت عمل خود را افزایش داد و تنظیم وقت را آموخت. ابتدا باید سوال ها را یک بار در زمان مقرر با خودکار آبی پاسخ داد.

پس از پایان زمان تعیین شده خودکار خود را عوض نمود و هنگامی که خودکار قرمز را به دست گرفت سوالاتی را که قبلا پاسخ داده شده بود یک بار دیگر با دقت مطالعه کرد. قبل از تصحیح پاسخ نامه خود می توان بعضی از اشتباهات خود را پیدا کرد. منظور اشتباهاتی است که در اثر بی دقتی، عجله، اشتباه در محاسبه، جابجا زدن گزینه ها و موارد دیگر اتفاق می افتد.

اگر داوطلب خودش بتواند اشتباهات خود را بیابد تجربه ای پیدا خواهد کرد که در کنکور اصلی دچار چنین اشتباهاتی نشود. هر داوطلب ویژگی های خود و اشتباهات مخصوص خود را دارد. باید اشتباهات متداول خود را کشف کرد و مواظب بود تا در کنکور تکرار نشود تا نمره منفی نگیرد.

ضمنا داوطلب زمانی که خودکار قرمز در دستش است یک بار دیگر سوال هایی را که در ابتدا به آنها پاسخ نداده بود مطالعه می کند؛ شاید این بار که عجله ندارد بتواند به چند سوال پاسخ بدهد. روش تست زدن با دو خودکار را باید حتما در منزل تمرین کرد.

پ- تست‌های یک ستاره و دوستاره

بیش‌تر مدرسان کنکور توصیه می‌کنند وقتی داوطلب با سؤالات یک درس رو به رو می‌شود، به این شیوه عمل کنید: ابتدا یک به یک سؤالات را بخواند، به طور متوسط خواندن متن هر سؤال حدود ۱۵ تا 20 ثانیه طول می‌کشد. اگر جواب سؤال و گزینه‌ی درست را می‌داند، بلافاصله در پرسش‌نامه (و نه پاسخ‌نامه) علامت بزند و به سراغ سؤال بعدی برود. به سؤالاتی می‌رسد که جواب آنها را نمی‌داند. در این جا دو حالت پیش می‌آید:

۱- جواب را نمی‌داند، ولی می‌داند که می‌تواند به نتیجه برسد. در کنار این نوع سؤالات یک ستاره بزند.

۲- در مورد بعضی از سؤالات هم اصلا جواب را نمی‌داند و حدس می‌زند که ارزش وقت‌گذاری ندارد. در کنار این نوع سؤالات دو ستاره بزنید.

به همین ترتیب تا پایان سؤالات آن درس پیش برود. معمولا درمرحله‌ی اول تعدادی از تست‌ها را با اطمینان درست علامت زده است که البته در مورد درس‌های متفاوت فرق دارد.

در مرحله‌ی دوم وقت خود را به سؤالات تک ستاره‌ای اختصاص دهد. در این مرحله هم تعدادی ازسؤالات را پاسخ خواهد داد.

در مرحله‌ی سوم به سؤالات دوستاره‌ای بپردازد. در دروس تخصصی امکان زیادی وجود دارد که وقتی برای سؤالات دوستاره‌ای باقی نماند. بعد از اتمام این سه مرحله جواب‌های صحیح را یک به یک و با دقت به پاسخ‌نامه منتقل کنید.

ت- تکنیک (ضربدر (×) و منفی (-) ): آخرین تکنیکی که دراینجا برای تست زنی معرفی می شود تکنیک( × و - ) است گاهی برای به خاطر آوردن نام شخص یا موضوعی هر قدر به ذهن خود فشار می آوریم موفق نمی شویم اما وقتی پس از نومیدی به کار دیگری مشغول شده ایم بلافاصله آن نام یا موضوع به ذهن ما خطور کرده است که این خاصیت ذهنی را «رهایش» می نامند.

در باره تست زنی نیز این اتفاق می افتد برای پاسخگویی به سوالات آزمون اگر داوطلب به سوال و پاسخ کاملا مسلط باشد که بلافاصله پاسخ خواهد داد گاهی با اندکی فکر کردن متوجه می شود پاسخ سوال را نمی داند در این صورت بلافاصله کنار آن سوال علامت (- ) گذاشته و از آن عبور می کند و به هیچ وجه روی آن متوقف نمی شود و به ذهن خود فشار نمی آورد (رها می شود). گاهی داوطلب به سوالی بر می خورد که با اندکی فکر کردن در می یابد که پاسخ دادن به آن سئوال بسیار زمان بر است و یا بین دو گزینه که کدام صحیح است شک می کند، کنار آن سوال علامت ( × ) گذاشته و عبور می کند. بعد از اتمام سوالات آن مبحث ابتدا به سوالات با علامت ( × ) و در صورت داشتن زمان کافی به سوالات با علامت (- ) مراجعه کنید. دانش آموز بهتراست که مطمئن باشد به درصد قابل توجهی از آن ها پس از رهایش ذهنی پاسخ خواهد داد.